تعریف مدرسه هوشمند
نوشته شده توسط مهدی مهری   
 هوشمند سازی مدارس

 

 هوشمند سازی مدارس راهبرد تحولی وزارت آموزش و پرورش در توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات

 هوشمندسازی مدارس از راهبردهای اساسی تحول بنيادين آموزش و پرورش است. بر اساس سند ملی تحول بنيادين وزارت آموزش و ‏پرورش، هوشمندسازی مدارس و مجتمع‏های آموزشی و پرورشی طی سه مرحله به انجام خواهد رسيد. مدرسه، معلمان و خانواده.‏ طرح راهبردی هوشمندسازی مدارس بر اساس فرمايشات حضرت امام خمينی (ره)، منويات مقام معظم رهبری، سياستهای كلی نظام، ‏سند چشمانداز، نقشه جامع علمی كشور، برنامه درس ملی و قانون پنج ساله توسعه، طراحی و عملياتی گرديده است. در اين برنامه ‏معلم نقش كليدي دارد، كتاب جايگاه خاص خود را دارد و هدف گذاری برای آموزش دانش‏‎‎آموزان، معلمان و اوليا (خانواده) مورد تاكيد قرار ‏گرفته است. با رويكرد تحولی اين طرح جريان تعليم و تربيت با توجه به پيشرفتهای علمی و فناوری و نيازها و مهارت‏های زندگی امروز ‏تغيير می يابند و با تنوع در رسانه‌های آموزشی و متنوع‌سازی فضا و محيط‌های ياددهی و يادگيری در برنامه درسی ملی، اين امكان را ‏فراهم خواهد ساخت تا دانش‌آموزان و معلمان تجارب جديدی را در حوزه دانش و پژوهش كسب نمايند. هدف از هوشمندسازی مدارس ‏تربيت دانش‌آموزانی پژوهش ‌محور و پژوهش گر میباشد. بكارگيری دانش و فناوری برتر، زمينه‏‎‎ساز تربيت مديران فردای ميهن اسلامی ‏می باشد.‏
 دکتر حمید رضا حاجی بابایی
 

 مقدمه

 امروزه مهمترين دغدغه‌ نظام آموزشی و پرورشی يك كشور، ايجاد بستری مناسب جهت رشد و تعالی سرمايه‌های فكری در جامعه‌ی ‏اطلاعاتی و دانايی ‌محور می باشد. برای آنكه همه‌ گروه‌های اجتماعی قادر باشند بطور مؤثّر در چنين جامعه‌ای مشاركت داشته باشند، ‏بايد يادگيری پيوسته، خلاقيت، نوآوری و نيز مشاركت فعال و سازنده‌‌ اجتماعی را بياموزند. تحقّق اين امر مستلزم تعريف مجدد و نوينی از ‏نقش و كاركرد مدارس به عنوان اصلی ‌ترين نهادهای آموزشی در جامعه می ‌باشد.‏ امروزه نظام آموزشی كشور به مدرسه‌ا‌ی نياز دارد كه با بهره‌گيری از فناوری‌ اطلاعات و ارتباطات (فاوا)‌، امکان يادگيری پيوسته را فراهم ‏نموده و فرصت‌های نوينی را در اختيار افراد برای تجربه‌ی زندگی در جامعه‌ اطلاعاتی قرار ‌دهد، به گونه‌ای كه اين فناوريی نه به عنوان ابزار، ‏بلکه در قالب زیرساخت توانمند‌ساز برای تعليم و آموزش حرفه‌ای محسوب ‌‌شود.‏ بكارگيری گسترده‌ی فاوا در فرايند آموزش و پرورش، همزمان با تحوّل در رويكردهای آموزشی درجهان، زمينه‌‌ی شكل‌گيری مدارس هوشمند ‏را فراهم آورده است. اين مدارس از جمله نيازمندی‌های كليدی جوامع دانش‌بنيان می‎‎باشند و رويكردهای توسعه‌ی مهارت‌های دانشی و ‏كارآفرينی دانش‌آموزان را دنبال می ‌نمايند. در اين مدارس‌، فرايندهای یاددهی - يادگيری تقويت شده و محيط تعاملی يكپارچه برای ارتقای ‏مهارت‌های كليدی دانش‌آموزان با تكيه بر فعاليت‌های گروهی، در عصر دانايی محور فراهم می ‌شود.‏

 

 ازآنجاکه درحال حاضرمعلم محوری پایه آموزش و پرورش درکشور می‌باشد، به روزكردن مدارس، استفاده ازفناوریهای روز، برخورداری ‏ازخلاقيت‌های نوین درآموزش وپرورش ونیز اهميت دادن به توانايی ‌های دانش‌آموزان، لازمة این تحوّل می‌باشد.‏ واژه‌ی مدارس هوشمند چندی است در ادبيات آموزش و پرورش ما وارد شده است و فعاليت‌های ارزشمندی نيز بصورت پراكنده در اين ‏حوزه انجام شده است. وزارت آموزش و پرورش با الهام از آموزه‌های دينی و مقتضيات زمانی و دستيابی به اهداف عاليه نظام تعليم و تربيت و گسترش عدالت آموزشی، اقدام به تعریف ساختار، جایگاه، ‏ساماندهی، شرایط و ضوابط توسعه‌ی مدارس هوشمند بر اساس معیارهای علمی، بین المللی و شرایط بومی در سطح كشور نموده ‏است. از این رو برای نیل به این هدف، نیاز به همّتی مضاعف داشته که ازجمله عوامل اصلی آن می توان به تغییرنگرش درشیوه‌ی آموزش ‏و مدیریت مراکز آموزشی و پرورشی و نیز تأمین زیرساخت ها نمود.‏ هوشمند‌سازی مدارس يك اقدام مدبّرانه در راستای سند چشم انداز نظام، تحول بنیادین آموزش و پرورش و سند توسعه فاوای آموزش و ‏پرورش و ضرورتی انکار ناپذیر با هدف اجرای پيشرفته‌ترين روش‌های مدیریتی و آموزشی و نگاه علمی و فناورانه به وضعيت كنونی نظام ‏آموزشی كشور است که اعمال تغييرساختار و معماری اجرایی درآنها باعث افزایش بهرهوری و مدیریت زمان برای مدیران، ‏کارکنان، معلمان، دانش‌آموزان و همچنین اولیای دانش‌آموزان خواهد بود.‏

 

 پيشينه هوشمند‌سازی مدارس در جهان‏

 پيدايش سيستمهای پردازشِ داده (رايانه) با سابقهای بيش از سه دهه سبب شده است که رايانه در بسياری از عرصه‏‎‎های کاربردی ‏اجتماعی و فردی وارد شود به گونه‏‎‎ای که در دهه نود، در بسياری از کشورها، حتی مدارس ابتدايی هم مجهز به امکانات رايانه ای ‏متناسب شدند. اختراع و توسعه رايانه، ايجاد شبکه‌های رايانه‏ای و پس از آن ظهور پديده اينترنت را در پی داشت. ‏ تفکر استفاده از رایانهها و شبکههای رایانهای برای کارهای مدرسهای و عملی، به قرن بیستم و اوایل دهه1960 برمی‎‎گردد اينترنت که در ‏سال‎ ‎‏١٩٦٩در دوران جنگ سرد از درون شبکه معروف پا گرفت، بسيار سريع رشد کرد. هيچ کس گمان نمی‎‎کرد اين شبکه اطلاع رسانی در‏ سال ٢٠٠٠ صاحب ١٨٠ ميليون کاربر باشد. سرعت و شتاب اين رشد به گونه‌ای بود که به حدود ٥٠٠ ميليون کاربر در سال ٢٠٠٣ بالغ ‏گرديد. اين توسعه سريع فناوری اطلاع رسانی به همراه عوامل ديگری چون تبديل جامعه صنعتی به جامعه اطلاعاتی، تغييرات جمعيتی، ‏جهانی‎‎تر شدن فعاليتهای حرفه‏ای، گسترش نيروهای بازار در محدوده آموزش و به عبارت ديگر تجاری شدن مقوله آموزش، همه و همه، ‏تاثيرات شگرف و چشمگيری در امر آموزش داشته‏اند.در سال 1984 ديويد پركينز و همكارانش در دانشگاه هاروارد، طرح مدارس هوشمند را ‏به عنوان تجربه‎‎ای نوين در برنامه‏های آموزش و پرورش، با استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات ارائه نمودند. اين طرح به تدريج در چند ‏مدرسه اجرا گشت و بعدها تاحدودی توسعه يافت.‏

 گفته مي‎‎شود اولين مدارس هوشمند در سال 1996 در انگلستان تاسيس شد و سپس طرح راه‏‎‎اندازی مدارس هوشمند یا ‏Smart School‏ ‏در کشور مالزی به اجرا درآمد و با ارایه الگویی موفق، توانست تجربه خود را به سایر کشورها نیز منتقل کند و امروزه علاوه بر مالزی ‏کشورهای ايرلند، مصر و استراليا نیز برای هوشمند کردن مدارس خود اقدام کرده‎‎اند.‏

 

 پيشينه هوشمند‌سازی مدارس در ایران
 در دهههای اخير، گستره فعاليت در زمينه آموزش و يادگيری نيز چون ديگر فعاليت‏‎‎های علمی، فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی و غيره، از ‏توسعه و پيشرفت سريع فناوری و ظهور پديده‏‎‎هايی چون ماهواره، رايانه، اينترنت و غيره متاثر و دگرگون شده است.استفاده از فناوری در ‏آموزش ايران به زمان بهرهگيری از ابزارهای کمک آموزشی سمعی بصری شامل نمايش اسلايد و فيلم‏های آموزشی در کلاس درس باز ‏میگردد. پس از آن، تلويزيون به عنوان رسانه آموزشی مورد توجه قرار گرفت و تلويزيون آموزشی ملی ايران به طور رسمی به امر آموزش ‏همگانی در سراسر کشور پرداخت.‏
پس از ورود صنعت رايانه به ايران و رشد و نفوذ رايانههای شخصی در ميان اقشار مختلف فرهنگی اجتماعی، فعاليت در زمينه آموزش ‏مبتنی بر رايانه نيز آغاز گشت و بيش از ده سال است که در اين زمينه فعاليت میشود و اين امر با توليد لوحهای فشرده آموزشی ‏آغازگردیده است.
‏ به طور کلی، از نيمه دوم سال ١٣٨٠ به بعد، رويکرد به اين مقوله جدی تر و فعاليتهای عملياتی در زمينه آموزش اينترنتی و بهره‏گيری از ‏پهنای باند مخابراتی برای ارائه دوره‏های آموزشی در گوشه و کنار کشور آغاز شد تا اینکه طبق مصوبات شورای فناوری اطلاعات و ارتباطات ‏وزارت آموزش وپرورش در سال تحصيلي1384-1383 ، پایلوت مدارس هوشمند به سازمان آموزش و پرورش شهر تهران محول گرديد.
‏ پس از طرح موضوع در شورای راهبری فناوری اطلاعات و ارتباطات تعداد 4 دبيرستان در 4 منطقه تهران انتخاب و از سال تحصيلی بعد ‏اجرای آزمايشی طرح در اين مدارس آغاز گرديد. برای اجرای طرح، وضعيت موجود مدارس از لحاظ تجهيزات و وضعيت نيروی انسانی مورد ‏بررسی قرار گرفت.‏ مديران مدارس فوق ضمن شركت در جلسه‌های متعدد كارشناسی در جريان امر قرارگرفتند. تجهيز و ايجاد شبكه واحدهای داخلی و نحوه ‏توليد محتوای الكترونيكی، آموزش معلمان(زبان انگلیسی و مهارت‏های ‏ICDL‏ ) به انجام رسيد.

 

 آمار مدارس هوشمند براساس اظهار ادارات کل استان‌ها- تيرماه 1390‏
 مدارس‎ ‎نیمه‌هوشمند
 مدارس‌الکترونیک
 مدارس نیمه‌الکترونیک
 مدارس هوشمند‎ ‎کل کشور
 20
 840
 2800
 3660
 

 تعریف مدرسه ی هوشمند

 مدرسه ای است که درآن روند اجرای کلیه فرآیندها اعم از مديريت، نظارت، كنترل، یاددهی – یادگیری، منابع آموزشی و کمک آموزشی، ‏ارزشیابی، اسناد و امور دفتری، ارتباطات و مبانی توسعه آنها، مبتنی بر فاوا و در جهت بهبود نظام آموزشی و تربيتیِ پژوهش محور ‏طراحی شده است.‏
در واقع مدرسه هوشمند مدرسه‌اي فيزيكي است كه كنترل و مديريت آن، مبتني ‌بر فن‌آوري رايانه و شبكه انجام مي‌گيرد و محتواي اكثر دروس آن ‏الكترونيكي و سيستم ارزشيابي و نظارت آن هوشمند است.در چنين مدرسه‌اي يك دانش‌آموز هوشمند، با صرف وقت بر روي موضوعات به ‏‏‌شكل مستمر، منابع و قابليت‌هاي اجرايي خود را توسعه و تغيير مي‌دهد و اين نكته‌اي است كه به مسؤولان مدرسه اجازه مي‌دهد تا با ‏توجه به تغييرات به‌وجود آمده و افزايش سطح اطلاعات دانش‌آموزان، آن‌ها را براي اخذ اطلاعات جديد آماده نمايند.‏
 

 هدف از ايجاد مدارس هوشمند عبارتست از:‏

 رشد همه جانبه دانش‌آموزان (ذهني ، جسمي ، عاطفي و رواني).
‏ ارتقاء توانايي‌ها و قابليت‌هاي فردي.
تربيت نيروي انساني متفكر و آشنا به فن‌آوري.
افزايش ارتقاء و مشاركت مردمي.
استمرار فرايند يادگيری دانش آموزان در خارج از مدرسه‏.
ايجاد محيطی پويا و جذاب برای شکوفايی کامل استعداد ها و بروز خلاقيت های‎ ‎فردی و جمعی دانش آموزان.‏
افزايش حضور، پشتيبانی و مشارکت والدين و گروه های ذينفع در فرايند يادگيری دانش آموزان.‏
همراه نمودن کادر آموزشی مدارس با روند های نوين آموزشی مبتنی بر نيازمندی های جامعه دانش بنيان.‏
ايجاد محيطی مناسب جهت ارزيابی های مستمر و متناسب با استعداد و پيشرفت دانش آموزان.‏
فراهم نمودن فضای مشارکت و تعامل دانش آموزان و معلمان در فرايند های ياددهی – يادگيری.‏
ترويج يادگيري تجربی، پژوهش محوری و دانش آموز محوری در فرايند های آموزشی.‏
توسعه مهارت های ادراکی، کلامی، اجتماعی ، حرفه ای و تخصصی دانش آموزان.‏
تربيت دانش آموزان فاخر براي ورود به ميدان های بين المللی با تکيه بر هويت ايرانی- اسلامی.‏

 

 پیش‌نیازها جهت اجرای مدارس هوشمند
 با توجه به اهداف مدرسه هوشمند و با توجه به نوع جهت‌گيري آن در تربيت دانش‌آموزان، نياز به تجهيزات و امكاناتي دارد كه در مدارس ‏سنتي به آن نيازي نيست. اين تجهيزات شامل موارد زير است:‏
 برای هر کلاس درس یک دستگاه دیتا پروژکتور(اینتر اکتیو) همراه با یک پرده نمایش یا یک برد هوشمند.
رايانه شخصي به تعداد مورد نياز
تجهيزات‎ Active / Passive ‎شبكه
اینترنت پر سرعت.
وب سایت مدرسه.
نرم افزار های آموزشی چند رسانه ای.
نرم افزار اتوماسیون مدرسه.
سایر نرم افزار های کاربردی.